Nederlandse en Spaanse eetpatroon vergeleken
Met het Spaanse elftal hebben we een appeltje te schillen. In 2010 verloren we de WK-finale van hen en nu spelen we in de poulefase tegen de Spanjaarden. Het Voedingscentrum neemt een kijkje in de Spaanse keuken, die staat bekend om haar ham, paella en tapas. We bekeken de gebruiken en de voedingsvoorlichting in Spanje. Wint ons Hollandse eetpatroon het van de Spaanse gewoontes?
De traditionele Spaanse voeding is één van de belangrijkste grondleggers van het mediterraan dieet. Dat is eigenlijk geen dieet maar een voedingspatroon dat gebaseerd is op de voedingsgewoonten van inwoners in landen als Griekenland, Spanje en Italië. Voedingsgewoonten uit de jaren zestig weliswaar, want ook in deze landen is de voeding de laatste decennia veranderd. Het mediterrane dieet kenmerkt zich door het gebruik van veel groente, fruit, noten, peulvruchten, olijfolie, vis , brood-en graanproducten en een glaasje rode wijn bij het eten.
Typisch Spaans
Nog steeds worden in Spanje veel vis en peulvruchten gegeten in vergelijking met andere landen in Europa. Ook eten ze behoorlijk wat groente, gemiddeld zo’n 50 gram meer dan iemand in Nederland, en wel 2 keer zoveel fruit. En olijfolie natuurlijk; Spanje is de grootste olijfolieproducent ter wereld.
Maar ook in Spanje wordt het voedingspatroon ongezonder en kan bijvoorbeeld de vezelconsumptie beter, net als in Nederland, en wordt er vaak te veel vlees gegeten.
Ontbijt, lunch en diner
Eten is een belangrijk sociaal gebeuren, waar men de tijd voor neemt. Behalve wellicht voor het ontbijt, dat is vaak niet meer dan een kop koffie of chocolademelk met een zoetig broodje.
De lunch wordt tussen 14.00 en 16.00 uur gegeten. Het is de belangrijkste maaltijd van de dag. De Spanjaarden nemen daar traditioneel veel tijd voor, een deel van de siësta wordt eraan besteed, hoewel dat ook onder druk komt te staan in de sneller wordende samenleving. Een typische Spaanse lunch heeft meerdere gangen. De eerste gang is iets lichts, zoals salade of soep, terwijl de tweede gang vis of vlees is. Het toetje is fruit, een typisch Spaanse flan, een gebakje of cake.Spanjaarden eten hun avondeten pas op een zeer laat tijdstip, vooral in weekenden en tijdens de zomer pas tussen 21.00 – 23.00 uur. Het bestaat uit licht eten, zoals een salade of een sandwich. En tussen lunch en diner is er dan vaak nog tijd voor tapas.
Spaanse Schijf van Vijf
Spaanse Rueda, bron: Voedingscentrum
De voedingsvoorlichting in Spanje wordt gegeven via de Nuevo Rueda de los Alimentos. Ook wordt de Mediterraan Dieet Pyramide (MDP) gebruikt. Beide modellen zijn een vertaling van het mediterraan dieet, zoals dat wordt geadviseerd door de Spaanse overheid. De Rueda lijkt wel op onze Schijf van Vijf. De indeling is een beetje anders. Peulvruchten staan bijvoorbeeld in het eiwitvak. In Nederland zetten we ze bij de koolhydraten, maar een goede eiwitbron zijn ze natuurlijk ook en prima geschikt als vleesvervanger. In Spanje worden ze ook vaker gegeten. Olijfolie neemt een prominente plaats in. In Nederland staat daar nog halvarine naast. Een cultureel verschil, wij eten belegde boterhammen, dat doen ze in Spanje weer minder.
De Mediterreaan Dieet Pyramide, bron: Voedingscentrum
De Mediterreaan Dieet Pyramide geeft duidelijk aan wat men dagelijks en een paar keer per week zou moeten eten. Onder dagelijks vallen onder andere groente en fruit, graanproducten en olijfolie. Een paar keer per week is er ruimte voor bijvoorbeeld vlees, vis, eieren, peulvruchten en aardappelen. En af en toe mag je ook een snacks, gebak of frisdrank. Opvallend is dat aardappels maar een paar keer per week een plaatsje hebben in het mediterraan dieet. Dit komt vooral, omdat aardappelen in Spanje meestal gefrituurd worden gegeten.
Bij beide modellen horen verder allerlei bekende adviezen zoals matig met verzadigd vet en zout, en voldoende beweging. De MDP voegt daar nog een mediterraan element aan toe: de siësta!
Winst of verlies? Het oordeel
Van oudsher hebben Spanjaarden gezonde eetgewoonten, met dagelijks veel plantaardige voeding, zoals groente, fruit, graanproducten en gezonde vetten aangevuld met een beetje vlees, vis peulvruchten of ei als eiwitbron. Een dergelijk eetpatroon wordt ook gepromoot via de Spaanse Rueda en de MDP. Grotendeels is dat vergelijkbaar met de Nederlandse Schijf van Vijf.
Zowel Nederlanders als Spanjaarden zouden wel wat meer volgens deze richtlijnen mogen eten. Daarin staan we gelijk. Een groter deel van de Spaanse bevolking kampt met overgewicht; zo’n 70% van de mannen en 50% van de vrouwen. Dat is meer dan in Nederland, hoewel hier ruim 50% van de mannen en bijna 40% van de vrouwen te zwaar is. Ook niet echt best dus. Bewust genieten van eten en daar de tijd voor nemen: misschien doen de Spanjaarden dat net wat beter.
Het wordt een gelijkspel, met kansen over en weer.
Wat bepaalt een eetpatroon?
Wat een mens nodig heeft aan voedingstoffen zoals koolhydraten, eiwit, vetten, vitamines en mineralen is vooral afhankelijk van geslacht, leeftijd, fysieke inspanning en of je bijvoorbeeld zwanger bent.
Hoe je de benodigde voedingsstoffen binnenkrijgt is daarentegen afhankelijk van waar je woont. Wat zijn de lokale eetgewoonten, wat is er verkrijgbaar en wat eet men gewoonlijk op welk tijdstip ?
In allerlei landen worden adviezen gegeven aan hun inwoners over gezonde voeding. In grote lijnen verschillen die adviezen niet zoveel van elkaar. Bijvoorbeeld uit hoeveel koolhydraat-leverende producten, zuivel en groente en fruit een gezonde voeding zo ongeveer zou moeten bestaan. Toch kan de samenstelling van een menu er heel anders uitzien. En daar komen de lokale voedingsgewoonten om de hoek kijken. Een Chinees eet geen boterhammen met kaas en wij ontbijten niet met noedels. Maar het kan wel… Kijk dus ook eens naar de Schijf van Vijf door een andere bril dan een oranje…
Bron: Voedingscentrum, 5 juni 2014